••नमस्कार अजयजी. तुमचे प्रयत्न आणि तुमची समस्या मी पूर्णपणे समजू शकतो. वयाच्या ४५ व्या वर्षी खाण्यापिण्याकडे व्यवस्थित लक्ष देऊनही वजन न वाढणे आणि चेहऱ्यावर अकाली वृद्धत्व दिसणे (गाल आत जाणे), यामागे शरीरातील ‘धातू क्षय’ आणि ‘वाढलेला वात दोष’ कारणीभूत असू शकतो. ••एक आयुर्वेदिक चिकित्सक म्हणून, तुम्हाला वजन निरोगी पद्धतीने वाढवण्यासाठी आणि चेहऱ्यावर पुन्हा तेज आणण्यासाठी मी काही अत्यंत प्रभावी आणि खात्रीशीर उपाय सांगत आहे: १. आयुर्वेदिक औषधी (Weight & Muscle Gain) शरीराचे पोषण करण्यासाठी आणि मांस धातू वाढवण्यासाठी खालील औषधे खूप फायदेशीर ठरतील: ••अश्वगंधा अवलेह किंवा शतावरी कल्प: रोज रात्री झोपताना १ ते २ चमचे अश्वगंधा अवलेह किंवा शतावरी कल्प एका ग्लास कोमट दुधासोबत घ्या. अश्वगंधा आणि शतावरी शरीरातील वात दोष कमी करून स्नायू बळकट करतात. ••वसंत कुसुमाकर रस किंवा च्यवनप्राश: जर शरीर खूपच अशक्त वाटत असेल, तर रोज सकाळी रिकाम्या पोटी १ चमचा चांगल्या दर्जाचा च्यवनप्राश खाऊन वरून कोमट दूध प्यावे. यामुळे चेहऱ्यावरची चमक वाढेल. २. आहारातील महत्त्वाचे बदल (Dietary Upgrades) फक्त जास्त खाणे महत्त्वाचे नाही, तर ‘वात’ शमवणारा आणि ‘बृहण’ (वजन वाढवणारा) आहार घेणे गरजेचे आहे: ••दुध आणि केळी (Banana Shake): रोज सकाळी किंवा संध्याकाळी दोन पिकलेली केळी आणि १ ग्लास म्हशीचे दूध (सोबत २ खजूर) एकत्र करून मॅश करून घ्या. हे वजन वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम मानले जाते. ••तुपाचा वापर: जेवणामध्ये शुद्ध गाईच्या किंवा म्हशीच्या तुपाचा वापर वाढवा. वरण-भातावर किंवा चपातीला तूप लावून खाल्ल्याने शरीरातील कोरडेपणा कमी होतो आणि गाल भरायला मदत होते. ••सुकामेवा (Dry Fruits): ४-५ बदाम, २ अंजीर आणि ५-६ मनुके रात्री पाण्यात भिजत ठेवा. सकाळी उठल्यावर बदाम सोलून हे सर्व चावून खा आणि ते पाणी पिऊन घ्या. ३. चेहऱ्यासाठी आणि गालांसाठी उपाय (Facial Rejuvenation) गाल आत गेले आहेत त्यावर मात करण्यासाठी स्थानिक पोषण देणे गरजेचे आहे: ••मुख अभ्यंग (चेहऱ्याचा मसाज): रोज रात्री झोपताना चेहऱ्याला ‘क्षीरबला तेल’ किंवा ‘कुंकुमादी तेल’ लावून हलक्या हाताने खालून वरच्या दिशेने (गालांवर) गोल-गोल मसाज करा. यामुळे गालांचे स्नायू टवटवीत होतात आणि त्वचा सैल पडत नाही. ••आस्य आणि कवल (गंडूष): रोज सकाळी तोंडात १ चमचा कोमट तीळ तेल किंवा तूप २ ते ३ मिनिटे धरून ठेवा (न गिळता) आणि नंतर थुंकून टाका. याला आयुर्वेदात गंडूष म्हणतात. यामुळे चेहऱ्याचे स्नायू बळकट होतात आणि गाल भरण्यास मदत होते. ४. जीवनशैली आणि पचनक्रिया ••अग्नी सुधारा: जर तुमचे पोट साफ होत नसेल किंवा भूक लागत नसेल, तर जेवणाआधी अर्धा तास आल्याचा तुकडा आणि थोडे सैंधव मीठ चावून खा. यामुळे भूक सुधारेल. ••शांत झोप: रात्रीची झोप खूप महत्त्वाची आहे. रात्री १० वाजेपर्यंत झोपण्याचा प्रयत्न करा. अपुऱ्या झोपेमुळे वात वाढतो आणि वजन वेगाने घटते. ••तणावमुक्त राहा: वयाचा परिणाम चेहऱ्यावर दिसण्याचे मोठे कारण मानसिक ताण असू शकते. रोज १० मिनिटे प्राणायाम (विशेषतः अनुलोम-विलोम) करा.
Hello, For weight gain ayurvedic approach These symptoms tell us that your body is to properly converting the food you eat into nourishment. In modern terms, that means poor absorption or metabolic imbalance In ayurvedic language it means 'agnimandya" (weak digestive fire) leading to dhatu kshaya (depletion of body tissue) According to ayurveda, your body is made up of seven main tissues- plasma (rasa), blood (rakta), muscle (mamsa), fat (meda), bone (asthi), marrow (majja),and reproductive tissue (shukra) Food is first digested and then transformed step by step into each of these tissues. If digestion is weak or disturbed by excessive vata and pitta, the nourishment chain breaks. As a result, -rasa dhatu becomes weak-> skin looks dull, dryness increases -mamsadhatu becomes weak-> muscle shrinks, face looks sunken -ojas (the essence of all tissues) becomes low-> fatigue and loss of glow Thiis imbalance mainly vata and pitta vitiation is responsible for your symptoms Treatment goals -correct the digestion -nourish and rebuild tissues -balance vata and pitta dosha -rejuventates the system Internal medications 1) chyawanprasha= 2 tsp with warm milk in morning for 3 months =rasayana, builds immunity and strengthe 2) ashwagandha churna= 1 tsp with warm milk twice daily after meals for 3 months =tones muscles, increases weight, reduces fatigue 3) shatavari churna= 1 tsp with warm milk in morning for 3 months =balances pitta, nourishes body fluids, and strength 4)draksharishta= 20 ml twice daily after meals with equal water for 3 months = improves appetite, reduces tiredness 5) bala ashwagandhadi ghrita= 1 tsp in warm milk on empty stomach in morning for 2 months =increases nourishment and balances vata Diet -whole grains= rice, wheat, oats, semolina, moong dal khichdi with ghee -fats= cow ghee, sesame oil, coconut, butter -proteins= milk, panner, lentils, urad, moong, eggs, chicken, fish if no veg -fruits= mango, banana, dates, figs, papaya, avocadoes -nuts= soaked almonds, walnuts, cashews, raisins -spices= mild digestive ones like cumi, fennel, cardamom, turmeric -drinks= warm milk blended with soaked dates and almonds Avoid -dry, rough, cold and light foods - salads, without dressing, popcorn,crackers -coffee, alcohol, smoking, carbonated drinks -excess bitter, pungent, spicy or very salty food -skiping meals or fasting Simple home remedies -banana milkshake with honey -ghee + jaggery mixture 1 tsp each once daily after lunch -soaked almonds + dates in moring -ginger lemon honey drink in small quantity before meals if digestion feels slow Daily habits -sleep by 10:30 pm, wake by sunrise -avoid overwork and emotioalstress -keep body warm, avoid exposure to cold and wind -keep a consistent eating rouitne Yoga asanas -sukhasana -vajrasana -bhujangasana -shavasana =improves energy and digestion -avoid strenuous or exhausting workouts initially Pranayam -anulom vilom= balances vata and pitta -bhramari= calms nerves, improves sleep -deep abdominal breathing= builds ojas Duration of treatment -initial improvement= 3-4 weeks energy, appetite, sleep improves -visible weight gani= 2-3 months -complete tissue rejuvenation and balance= 6 months Your condition is not dangerous but it shows deep seated imbalance between your body’s digestion, metabolism and nourishment Do follow Hope this might be helpful Thank you नमस्कार, वजन वाढवण्यासाठी आयुर्वेदिक दृष्टिकोन: ही लक्षणे दर्शवतात की, तुम्ही घेत असलेल्या अन्नाचे तुमच्या शरीरात योग्य प्रकारे पोषणमूल्यांमध्ये रूपांतर होत नाही. आधुनिक भाषेत याचा अर्थ ‘अन्नपचनातील कमतरता’ किंवा ‘चयापचयातील असंतुलन’ असा होतो. आयुर्वेदानुसार, याचा अर्थ ‘अग्निमांद्य’ (पचनशक्ती मंदावणे) असा आहे, ज्यामुळे ‘धातूक्षय’ (शरीरातील ऊतींची किंवा घटकांची झीज) होतो. आयुर्वेदानुसार, तुमचे शरीर सात मुख्य धातूंनी बनलेले आहे - रस, रक्त, मांस, मेद, अस्थि, मज्जा आणि शुक्र. अन्नाचे प्रथम पचन होते आणि त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने त्याचे रूपांतर या प्रत्येक धातूमध्ये होते. जर पचनशक्ती कमकुवत असेल किंवा वात आणि पित्ताच्या अतिरेकामुळे त्यात अडथळा येत असेल, तर पोषणाची ही साखळी खंडित होते. परिणामी: - रस धातू कमकुवत होतो -> त्वचा निस्तेज दिसते, कोरडेपणा वाढतो. - मांस धातू कमकुवत होतो -> स्नायू आकुंचन पावतात, चेहरा खोलगट/बसल्यासारखा दिसतो. - ओज (सर्व धातूंचे सार) कमी होते -> थकवा जाणवतो आणि शरीराची कांती (तेज) कमी होते. हे असंतुलन, विशेषतः वात आणि पित्ताचा बिघाड, तुमच्या लक्षणांसाठी कारणीभूत आहे. उपचारांची उद्दिष्टे: - पचनशक्ती सुधारणे. - धातूंना (शरीरातील घटकांना) पोषण देणे आणि त्यांची पुनर्बांधणी करणे. - वात आणि पित्त दोष संतुलित करणे. - शरीराची प्रणाली पुनरुज्जीवित करणे. अंतर्गत औषधे: 1) च्यवनप्राश = २ चमचे कोमट दुधासोबत सकाळी, ३ महिने. = रसायन (पुनरुज्जीवन करणारे), रोगप्रतिकारक शक्ती आणि ताकद वाढवते. 2) अश्वगंधा चूर्ण = १ चमचा कोमट दुधासोबत दिवसातून दोनदा जेवणानंतर, ३ महिने. = स्नायूंना बळकटी देते, वजन वाढवते, थकवा कमी करते. 3) शतावरी चूर्ण = १ चमचा कोमट दुधासोबत सकाळी, ३ महिने. = पित्त संतुलित करते, शरीरातील द्रव्यांना (फ्लुइड्सना) पोषण देते आणि ताकद वाढवते. 4) द्राक्षारिष्ट = २० मिली दिवसातून दोनदा जेवणानंतर, तितक्याच पाण्यासोबत, ३ महिने. = भूक वाढवते, थकवा कमी करते. 5) बला-अश्वगंधादी घृत = १ चमचा कोमट दुधात मिसळून सकाळी रिकाम्या पोटी, २ महिने. = पोषण वाढवते आणि वात दोष संतुलित करते. आहार: - संपूर्ण धान्ये = तांदूळ, गहू, ओट्स, रवा, तुपासह मुगाच्या डाळीची खिचडी. - स्निग्ध पदार्थ (फॅट्स) = गाईचे तूप, तीळाचे तेल, खोबरे, लोणी. - प्रथिने (प्रोटीन्स) = दूध, पनीर, डाळी, उडीद, मूग; मांसाहारी असल्यास अंडी, चिकन, मासे. - फळे = आंबा, केळी. - खजूर, अंजीर, पपई, ॲव्होकॅडो - सुकामेवा = भिजवलेले बदाम, अक्रोड, काजू, मनुका - मसाले = पचनास हलके आणि सौम्य मसाले (उदा. जिरे, बडीशेप, वेलची, हळद) - पेये = भिजवलेले खजूर आणि बदाम घालून तयार केलेले कोमट दूध काय टाळावे - कोरडे, खरखरीत, थंड आणि हलके पदार्थ (उदा. ड्रेसिंग नसलेले सॅलड, पॉपकॉर्न, क्रॅकर्स) - कॉफी, मद्यपान, धूम्रपान, कार्बोनेटेड पेये (शीतपेये) - अति कडू, तिखट, मसालेदार किंवा अति खारट पदार्थ - जेवण टाळणे किंवा उपवास करणे सोपे घरगुती उपाय - मध घातलेला केळीचा मिल्कशेक - तूप आणि गूळ यांचे मिश्रण (प्रत्येकी १ चमचा) - दुपारच्या जेवणानंतर एकदा घ्यावे - सकाळी भिजवलेले बदाम आणि खजूर खाणे - पचन मंद वाटत असल्यास जेवणापूर्वी थोडेसे आले-लिंबू-मध यांचे पेय घेणे दैनंदिन सवयी - रात्री १०:३० पर्यंत झोपणे आणि सूर्योदयापूर्वी उठणे - अतिश्रम आणि मानसिक तणाव टाळणे - शरीर उबदार ठेवणे; थंडी आणि वाऱ्याचा थेट संपर्क टाळणे - खाण्याच्या वेळा नियमित ठेवणे योगासने - सुखासन - वज्रासन - भुजंगासन - शवासन = यामुळे ऊर्जा आणि पचनशक्ती सुधारते - सुरुवातीला अति कष्टाचे किंवा थकवा आणणारे व्यायाम टाळावेत प्राणायाम - अनुलोम-विलोम = वात आणि पित्त संतुलित करते - भ्रामरी = मज्जासंस्थेला शांत करते, झोप सुधारते - खोल उदर-श्वसन (Deep abdominal breathing) = ‘ओज’ (शरीरातील चैतन्य/रोगप्रतिकारक शक्ती) वाढवते उपचाराचा कालावधी - सुरुवातीची सुधारणा = ३-४ आठवडे (ऊर्जा, भूक आणि झोप सुधारते) - वजन वाढल्याचे दिसून येणे = २-३ महिने - उतींचे (tissues) पूर्ण पुनरुज्जीवन आणि संतुलन = ६ महिने तुमची स्थिती धोकादायक नाही, परंतु ती तुमच्या शरीरातील पचन, चयापचय (metabolism) आणि पोषण यांच्यातील खोलवर असलेल्या असंतुलनाचे लक्षण आहे. या सूचनांचे पालन करा. ही माहिती उपयुक्त ठरेल अशी आशा आहे. धन्यवाद.
